ბერლინზე და არა მხოლოდ, III

(ნაწილი მესამე)

აღმოსავლეთ ბერლინში დაბრუნებისას ისეთი შთაბეჭდილება დამრჩა, თითქოს რუსული აქ კვლავაც მეორის სტატუსს ინარჩუნებს. ამიტომ არც გამკვირვებია, რომ სასტუმროს მომსახურე პერსონალი ინგლისურის ნაცვლად გამართული რუსულით მოსაუბრე დამხვდა. ‘ქართველები ესტონეთში’ – ქართული გვარების წაკითხვისას რუსულად წარმოთქვა სასტუმროს მფლობელმა მამაკაცმა, რომელიც ჩაერია საუბარში და ცოტა ხნის შემდეგ მოულოდნელად ქართულად დააყოლა ‘მეც თბილისელი ვარ’. ხომ წარმოგიდგენიათ ჩვენი გაოცება, ღამით უზარმაზარ ბერლინში ჩაკარგულ ერთ–ერთ სასტუმროში სრულიად უცხო ადამიანისგან მოისმინო მშობლიური ენა! უბრალოდ არ შემეძლო არ გამომეკითხა თანამოსაუბრის ავან–ჩავანი, იგი ვარანცოვზე დაბადებულ–გაზრდილი თბილისელი სომეხი ერიკა აღმოჩნდა. ცხინვალთან საჯარისო შენაერთების შესვლის მონაწილეს თბილისის სამოქალაქო ომის დროს დაუტოვებია თავისი ქალაქი და 1997 წლის შემდეგ აღარც ღირსებია იქ დაბრუნება.

სასტუმროდან გამოსულს მეგონა, რომ რუსული კი არა, ქართულიც საუცხოოდ ესმოდათ ბერლინში. შემდეგი დილის რეისმა კაუნასში დამაბრუნა და ნაბერლინარს ისღა მრჩებოდა აეროპორტში  4–5 საათი დავლოდებოდი ტარტუს ავტობუსს. მე ქალაქის ტრანსპორტის ლოდინისას ვერ ვჩერდები და განუწყვეტლივ ბოლთას ვცემ, შესაბამისად ამდენი ხანი მჯდომარე ვერაფრით მოვისვენებდი. თან კედელზე გაკრული კაუნასის ღირსშესანიშნაობები ისე უტიფრად მიწვევდა, რომ ჩემში დაბუდებულმა მოგზაურობის ჭიამ თავისი გაიტანა. იქვე კაუნასის რუკა ვიშოვნე და შიდა ავტობუსით გავუდექი ქალაქისკენ მიმავალ გზას. აქ, ამ საქალაქო ტრანსპორტში გავიცანი რანჯიტი, ახალგაზრდა ინდოელი კულინარი, ისიც მოგზაურობის დიდი ტრფიალი. რანჯიტი ჰელსინკიში ცხოვრობდა, იქ თან სპეციალობას ეუფლებოდა, თან იქაურ პრესტიჟულ რესტორანში პრაგმატულ გამოყენებას აძლევდა ცოდნას. მას თავისუფალი დრო ჰქონდა ტამპერეში იმ საღამოს ფრენამდე და ჩემს მსგავსად მასაც უქმად ყოფნისას კაუნასის დათვალიერება გადაუწყვეტია. რანჯიტი (სანსკრიტზე „მეომარი“) უაღრესად საინტერესო თანამოსაუბრე აღმოჩნდა და ღმერთმა თუ აღრიცხა, იმ რამდენიმე საათში რამდენ საკითხზე მოვასწარით საუბარი. საბოლოოდ, ერთმანეთის საკონტაქტო ინფორმაცია ჩავიწერეთ და შემპირდა კიდეც, რომ ჰელსინკიში ჩემი შემდეგი მოხვედრისას იგი თავად იზრუნებდა ღამის გასათევით უზრუნველყოფას. ავტობუსიდან კაუნასის ცენტრში ჩამოვხტით და მთავარი ალეის გაყოლებაზე ციხე–სიმაგრისკენ  ავიღეთ გეზი. აქ გზის გაკვლევაში დაგვეხმარა მეტად სანდო შესახედაობის კაუნასელი ყმაწვილი, რომელიც, როგორც გამოირკვა, აქაურ იეზუიტთა მიერ დაარსებულ სკოლა–პანსიონატში სწავლობდა და კაუნასის მთავარ კათედრალში ლათინურ საგალობლებსაც ასრულებდა კიდეც. მისი მშობლიური ქალაქი მოგზაურებით მაინცდამაინც განებივრებული არ იყო და თავად დიდი ხალისით მოუთხრობდა შემხვედრი შენობების შესახებ ორ გადამთიელს. რანჯიტთან ერთად საფუძვლიანად გავეცანი კაუნასის ისტორიულ ცენტრს და შელუკმების შემდეგ დავემშვიდობე ჩემს თანამგზავრს, რადგან უკვე მცირე ხანში დაიძვრებოდა ავტობუსი. ჩემი დროით  მის გასვლამდე ათი წუთით ადრე მივედი, ავხედე სადგურის შენობის კედელზე მოთავსებულ ძველებურ საათს და მივხვდი დღეს უნებურად რა მარტივი შეცდომა დამიშვია ბალტიისპირეთში ჩამოსვლისას. არადა საათის გადაწევა არის პირველი რამ, რასაც დროის სარტყელის გადაკვეთისას ვაკეთებ ხოლმე. იქვე გამოვარკვიე, რომ იმ დღეს პირდაპირ ტარტუში აღარ მიდიოდა ავტობუსი და მხოლოდ სხვადასხვა პატარა ქალაქში გაჩერებით შემეძლო იქ მიღწევა. სხვა რა გაეწყობოდა, სასწრაფოდ ვიყიდე კაუნასი–პანევეჟისის და პანევეჟისი–პარნუს  ბილეთი. პარნუ ესტონეთში მდებარეობდა, იქიდან კი ურმითაც ჩავიდოდი შინ.

ლიტვაში ჯერჯერობით ორ ქალაქში – კაუნასსა და პანევეჟისში – მომიწია ყოფნა (ვილნიუსში მხოლოდ მუხლი თუ მაქვს გაშლილი, ალბათ იანვარში ვეწვევი საფუძვლიანად) და მეტად მეცნაურა ორი რამ: 1) ფასები საოცრად დაბალია (პურს და ლუდს თუ არ ჩავთვლით); 2) აქაურები ლიტვურის გარდა სხვა ენას არ სცნობენ.  ისეთი შთაბეჭდილება დამრჩა, რომ ლიტვაში ინგლისური ენა მხოლოდ სკოლაში ამ საგნის მასწავლებლებმა თუ იციან, ხოლო რუსულს თუ ფლობენ, სურვილი არ აქვთ მასზე ალაპარაკდნენ. ლიტვის სიდიდით მეხუთე ქალაქ პანევეჟისში ოთხ საათზე მეტის გაჩერება მიწევდა და იმედი მქონდა, რომ ამ დროის მანძილზე სადმე კვების ობიექტს ან კაფე–ბარს შევაფარებდი თავს და რიგიან ვახშამს თუ არა ჭიქა ცხელ ჩაის მაინც გეახლებოდით. ჩავედი პანევეჟისში და დავბრუნდი 80–იან წლებში – დიდი ბოქლომით ჩარაზული სადგურის კარი, მხოლოდ ლიტვურად მოსაუბრე მოქალაქეები, საბჭოთა დროის საგზაო ნიშნები, მხოლოდ შავ–თეთრ ფერებში მცხოვრები ქალაქი. ევროკავშირის მამა–დამაარსებლებს პანევეჟისი რომ ეხილათ, ალბათ სამუდამო ვეტოს დაადებდნენ ლიტვის ოჯახში შემოსვლას. საღამოს შვიდ საათზე ღია მხოლოდ თითზე ჩამოსათვლელი უნივერმაღები აღმოჩნდა, ასე ავღმოჩნდი ღვთისგან დიდის ხნის წინათ მივიწყებული ქალაქის ქუჩებში. გამიმართლა, რომ იმ საღამოს ტრადიციულად არ ყინავდა და აქაურობისთვის ნორმალური ტემპერატურა (ეს –2 ან –3 გრადუსს გულისხმობს) იყო შენარჩუნებული. აგრეთვე ბედად რიუკზაკში აღმომაჩნდა რიგული ბალზამი, ლატვიის დედაქალაქში გზად კაი სადგურის ლოთივით ნაყიდი.  ისღა მრჩებოდა ოთხი საათი უნივერმაღებში შესვენებებით გამეტარებინა ფეხით სიარულში. ამასობაში ალბათ შემოვიარე მთელი ქალაქი და ერთიდან მეორე ბოლოში წავედი–წამოვედი. საოცარია, გუშინ ფრიდრიხშტრასეზე მივაბიჯებდი, დღეს კი ბენზო–გასამართი სადგურებით დატვირთულ ალბათ დონატას ბანიონისის სახელობის უსახურ ქუჩას მივუყვებოდი. ასეთ მიკარგულ ადგილას გადავაწყდი იმას, რასაც ცოცხალი ელვის პრესლის ხილვის შემდეგ ყველაზე ნაკლებად მოველოდი – გვიანობამდე მომუშავე სექს–შოპი. პანევეჟისის სასახელოდ უნდა ითქვას, რომ მრავალფეროვნებით იგი არ ჩამოუვარდებოდა ამსტერდამულ ანალოგებს, ერთი მომსახურე პერსონალი ვერანაირად ჯდებოდა საერთო ანტურაჟში. არაფრისმთქმელი და მკაცრი გამომეტყველებით იგი უფრო სკოლის სასწავლო ნაწილს ჩამოჰგავდა, ვიდრე სექს–შოპის თამამ გამყიდველს. ხუთი წუთით ისევ ამსტერდამში წარმოვიდგინე თავი, შემდეგ როცა გამოვერკვიე, ისევ პანევეჟისის ქუჩების ნაცრისფერ რეალობას დავუბრუნდი.

როგორც იქნა, მოაღწია თერთმეტმა საათმა და ავტობუსი დალოცვილი ესტონეთისკენ გაუყვა გზას. ესტონურ კოხტა ქალაქ პარნუში ღამის ხუთის ნახევარზე ჩამოვედი და კვლავ ქუჩაში ავღმოჩნდი. მადლობა უზენაესს, ამჯერად ბევრად კეთილმოწყობილ ქალაქში, რომელიც მართალია შედარებით მცირე მასშტაბებში, თუმცა მაინც ტარტუს წააგავდა. აქ დაახლოებით ორი საათი მომიწია ბოდიალი, სანამ ტარტუსკენ პირველი ავტობუსი არ გამოჩნდა. ერთ დროს მშობლიური კერიის სამაგალითო ერთგული  ასე დავემსგავსე კასპარ დავიდ ფრიდრიხის ცნობილ პერსონაჟს – მარტოხელა მოხეტიალეს. ის დამრჩენია დავასრულო პოსტი, რომლის დაწერა გვარიანად მეზარებოდა, და გავაგრძელო საგამოცდო ციებ–ცხელება. მისი ჩახშობის შემდეგ რჩება გრანდ–ვოიაჟი ევროპის ცენტრისკენ და კიდევ ერთი ფრენა, ამჯერად შინისკენ.

ბერლინზე და არა მხოლოდ, I

ოსკარ კოკოშკა, პარიზერ პლატცი ბერლინში, 1925–1926, ბერლინი, ნაციონალური გალერეა

(ნაწილი პირველი)

თავდაპირველი ჩანაფიქრით, ბერლინამდე რამდენიმე დღით ადრე პარიზს უნდა ვწვეოდი. ჯერ კიდევ სექტემბერში კაუნასიდან ორივე რეისის ბილეთი შევიძინე საკმარისად დაბალ ფასებში. ასე განსაჯეთ, ტარტუდან ლიტვურ ქალაქ კაუნასში ავტობუსით რვა–საათიანი მომქანცველი მგზავრობა ორ–ნახევარჯერ მეტი დამიჯდა, ვიდრე ფრენა კაუნასიდან ბერლინამდე. პარიზში კი აღარ ჩავედი, ამის ახსნა რთულია და ალბათ მრავალიც არ მომიწონებს ქმედებას. სხვა თუ არაფერი, პარიზი უფრო შორს მოჩანს საქართველოდან, ვიდრე სინამდვილეშია და მისი მონახულება ბევრმა მოათავსა აუხდენელ ოცნებათა ყულაბაში. საქმე ის გახლავთ, რომ ეს არის ერთადერთი ქალაქი, სადაც არ ვისურვებდი მოგზაურის სამოსში სტუმრობას. რა აზრი ექნება იქ ჩასვლას, თუ ჩემთან ერთად მყოფისგან ვერ ვიგრძნობ ხილვისგან გამოწვეულ საერთო განცდას. პარიზი არსად წავა, იქ დარჩება, მანამდე კი ბერლინი იცდიდა.

ფრენა კაუნასიდან გამთენიისას მქონდა. შედეგად, ბალტიისპირეთში აღარ დარჩა ხეირიანი აეროპორტი, სადაც ღამე არ მქონდეს გათენებული. ალბათ სახლი უნდა ეწოდოს ისეთ ადგილს, სადაც მისვლა გიხარია, კედლებს იცნობ, იძინებ, საუზმობ, როცა საჭიროა ხელ–პირს იბან, კბილებს იხეხავ, წვერს იპარსავ. ამ ლოგიკით, კაუნასის აეროპორტიც ჩემი ერთ–ერთი სახლია, შედარებით მყუდრო და კომფორტული. რეისის ლოდინისას ერთ მომენტში მივხვდი, რომ უკვე დიდი ხანი შენობის მეორე სართულზე მხოლოდ მე და დამლაგებელი ვიმყოფებოდით. რა გაეწყობა, ზოგჯერ ნამდვილი სახლიც მოგეჩვენება დაცარიელებულად. კაუნასიდან ბერლინის შონეფელდის აეროპორტში ჩავფრინდით. მრავლობითში იმიტომ, რომ ამ ვოიაჟისას ჩემი თანამგზავრები ტარტუში მოსწავლე სხვა რამდენიმე ქართველი სტუდენტიც იყვნენ. შონეფელდი ადრე აღმოსავლეთ ბერლინის ცენტრალურ აეროპორტს წარმოადგენდა და აქ ახლაც კია შემორჩენილი კომუნისტური წარსულის გამოძახილი. რამდენიმე–სართულიანი შენობის სართულებს ძირითადად სპარტანული წესით კიბეები აკავშირებს, ხოლო ინფორმაცია გერმანულთან და ინგლისურთან ერთად დამტვრეული რუსულითაც ცხადდება. მომავალ წელს ტეგელის აეროპორტი იხურება და რადგანაც ლეგენდარული ტემპელჰოფი უკვე დაკეტილია, შონეფელდს გადაერქმევა სახელი და იგი გახდება ბერლინის საჰაერო სივრცის ცენტრალური არტერია.

ბერლინში გადაადგილების ძირითად საშუალებად მეტროს გამოყენებას ვაპირებდი და მანაც არ გამიცრუა მოლოდინი. მართლაც დიდებულად არის მოწყობილი ბერლინის სარკინიგზო სისტემა, ქალაქს მეტროს ორი ქსელი S-Bahn და U-Bahn ემსახურება და მათი დახმარებით ადვილადაა შესაძლებელი უსწრაფესად მოხვედრა ბერლინის და შემოგარენის (პოტსდამის ჩათვლით) ნებისმიერ წერტილში. დღის ბოლოს უკვე საკმარისად კარგად ვიყავი გარკვეული მეტროქსელში და ბერლინელთა დაუხმარებლად შემეძლო დანიშნულების ადგილამდე მიღწევა. ჩემს თანამგზავრებს რაც შეეხებათ, მათ წილად ხვდათ ჩემნაირი დესპოტის მეგზურობა. ერთ–ერთმა მათგანმა ჩასვლისას კი ახსენა ტურ–კომპანიების ავტობუსების სარგებლობის შესახებ (ოხ ნინო მეგრელო!). ეს იყო ის, რასაც გერმანელები უწოდებენ Dolchstoß von hinten, „მახვილი ზურგში“. ჩემი წარმოდგენებით, ამგვარი ავტობუსით გეკარგება ადამიანური სახე და ყოვლად ამაზრზენ ტურისტულ მორევში ეფლობი. ყველაზე უკეთეს შემთხვევაში იძულებული ხარ დამორჩილდე გიდის ბრძანებას და 10 წუთზე მეტი არ დაჰყო ერთ გაჩერებაზე, ან როგორც უმეტეს შემთხვევაში ხდება, არც ჩამოხვიდე და უბრალოდ ხელი დაუქნიო ქალაქის ღირსშესანიშნაობებს. საბოლოოდ, თანამგზავრებს მოუწიათ ჩემნაირ (შეიძლება აუტანელ, თუმცა მთლიანობაში კარგ) მეგზურთან თანხლება.

ბერლინური მარშრუტი ჩასვლამდე საგულდაგულოდ მქონდა შემუშავებული, ამიტომ თავიდან გეგმაზომიერად ერთ–ერთ ცენტრალურ ქუჩაზე, ფრიდრიხშტრასეზე ჩამოვედი. სამხრეთით ჩავუყევი მას და ბერლინის მთავარ პროსპექტის, უნტერ დენ ლინდენის, შუაში ამოვყავი თავი. მისი დასახელება გერმანულიდან ითარგმნება, როგორც „ცაცხვების ქვეშ“ და იგი ჩემი იქ ჩასვლისას საშობაო ილუმინაციებით იყო მორთული. სავარაუდოდ შემოდგომის ფოთოლცვენის პერიოდი უნდა იყოს საუკეთესო დრო პროსპექტზე სასეირნოდ. უნტერ დენ ლინდენი პარიზის მოედნით (Pariser Platz) და მასზე აღმართული მონუმენტური შესასვლელით ბრანდერბურგის ჭიშკრით იწყება. სიმართლე რომ ვთქვა, ბერლინში მასზე მეტად სხვა კარიბჭემ მომხიბლა, თუმცა ამაზე ქვემოთ მოგახსენებთ. ბრანდენბურგის ჭიშკარი გერმანელთათვის უფრო მეტად სიმბოლოა, ვიდრე მხოლოდ არქიტექტურული ანსამბლი. როდესაც, ჰაინეს სიტყვებით, ნაპოლეონმა სული შეუბერა პრუსიას და გააქრო, იმპერატორმა პარიზისკენ წაათრია ცხენებიანი კვადრიგა. 1814 წელს პარიზული კამპანიისას პრუსიელმა გენერლებმა უკან გადმოაბრძანეს იგი და გამარჯვების სიმბოლოდ აქციეს. ბრანდენბურგის ჭიშკარი შეესწრო ჰიტლერის ხელისუფლებაში მოსვლას და მის ფაშისტურ აღლუმებს, მოფრიალე საბჭოთა დროშას, ბერლინის კედლის აგებას, რეიგანის ცნობილ სიტყვას „დაანგრიეთ ეს კედელი, ბატონო გორბაჩოვ!“, რამდენიმე წლის შემდეგ კი მისი სიტყვების და ბერლინელთა რამდენიმე თაობის ოცნების ასრულებას. დღევანდელ დღეს, აქ ძირითადად ლეგენდარული როკ–ჯგუფები თავიანთი ტურნეს დროს მართავენ ხოლმე კონცერტებს. გერმანული ერთიანობის კიდევ ერთი სიმბოლო – რაიხსტაგი – კარიბჭიდან ჩრდილოეთით, ასიოდ მეტრში მდებარეობს. ჩემი იქ ჩასვლისას პარლამენტის შენობას გაძლიერებული დაცვა იცავდა და ტერორისტული საფრთხის გამო მნახველთათვის დახურული აღმოჩნდა.

 

დაუვიწყარი მოგზაურობა ბელგია–ჰოლანდიაში წინ და უკან, III-IV

(ნაწილი მესამე და მეოთხე)

ჰერენგრახტი, კაიზერსგრახტი, პრინსენგრახტი, რეგულირსგრახტი – არასრული ჩამონათვალია იმ არხების, რომლის გადაჭრა მომიწია ამსტერდამის ხიდთა მეფის მაგერ ბრუგის სანახავად. საკუთარ თავს არ ვაპატიებდი ისე წავსულიყავი აქედან, აქ ფეხი არ დამედგა. ტურისტებს უყვართ პოზიორობა ხიდის ხედის ფონზე, თუმცა ძირითადად ვერ იმახსოვრებენ მის სახელს. ალბათ ამიტომ ცოტათი გამიჭირდა ამ ხიდის მოძებნა, ხელსაც ვერ ჩავიქნევდი შუა გზაში, სხვა თუ არაფერი უკვე პრინციპის საქმე ხდებოდა. ის–ის იყო შემდეგ ხიდზე გადასვლისას კვლავაც უნდა მეკითხა მისი ადგილმდებარეობის შესახებ, რომ მოულოდნელად უკნიდან მომესმა ჰოლანდიელი კაცის მჭახე ხმა: მახერ ბრუხ! მეც უმალვე თვალებში გავიხედე, მოვავლე მზერა ხიდს და დავრწმუნდი. ცხადია, ეს ის იყო, ხიდთა მეფე, მეფეთა ხიდი. ახლა რომ ვუფიქრდები, ხიდის ნახვაზე მეტად საკუთარი ცნობისმოყვარეობის ჭიის დაკმაყოფილებამ ალბათ უფრო მომგვარა სიამე.

ამის შემდეგ მოახლოებოდა დრო გამგზავრებისა, მრჩებოდა ცენტრალური სადგურისკენ მსვლელობისას უბრალოდ გამევლო წითელი ფარნების უბანში (შენიშვნა მამრი მკითხველისთვის: 15–20 წუთიანი აღებ–მიცემა ღირს 50 ევრო, თუმცა ხელის ყოველი უხეში მოძრაობით ფასი კოლოსალურად იზრდება). აქ რუკის დაუხმარებლადაც შეიძლებოდა მისვლა, ახალგაზრდების ქარავანი ისედაც ამ ქუჩისკენ უხვევდა. არც კი მინდოდა ფიქრი, თუ რამდენ რამეს ვტოვებდი უნახავს. საბოლოოდ მივედი ცენტრალურ სადგურში და გამოვბრუნდი უკან, გავაცდინე ავტობუსი ბრიუსელისკენ. რა მექნა, არ შემეძლო ბოლომდე არ შემესწავლა ამსტერდამი. იმ დღეს მივადექი ვან გოგის მუზეუმს, ტრადიციულად შევსანსლე ჰოთდოგი შესვლის წინ, პირდაპირ ცეცხლი ეკიდა ვინსენტის ნახატებს, საკუთარი ხელები ღრმად ჩავიწყვე ჯიბეში, არ მინდოდა მათი უუნარობა მეხილა. მოვიარე მთელი ქალაქი, გავცდი ცენტრს, ფეხდაფეხ შევუყევი ხიდებს დასავლეთის არხებიდან აღმოსავლეთისკენ ცენტრალურის გავლით. ამასობაში მოსაღამოვდა კიდეც, როდესაც ღამის გასათევზე ფიქრი გონებამ დღის წესრიგში დააყენა, უბრალოდ ავიხედე და ბევრიც აღარ მიფიქრია მასზე. იმ დროს ზუსტად ისევ რეიკსმუზეუმის შესასვლელთან ვიდექი, ჩემს წინ კი მყუდრო მუზეუმის ჰოტელი აღმართულიყო. ვარჩიე 20 ევროთი მეტი გადამეხადა და ღამე გამეტარებინა ამსტერდამის ერთ–ერთ ისტორიულ სახლში, ვიდრე 18 კაცთან ერთად ბინძური ოთახი მეზიარა რომელიმე ახალგაზრდულ ჰოსტელში.

სასტუმროს ერთადერთი მომსახურე პერსონალი თავად მეპატრონე აღმოჩნდა, იგი შუა ხნის ასაკის სასიამოვნო გარეგნობის ჰოლანდიელი ქალბატონი იყო, რომელსაც მუდმივად ფინია ძაღლი თან დაყვებოდა. ვფიქრობ, სასტუმროს სიგრძე ბევრად სჭარბობდა სიგანეს, რადგან ოთახებისკენ მიმავალი კიბეები მორის ეშერის ნახატებივით თითქოს არ სრულდებოდა და სულ ზევით და ზევით ადიოდა. ბედად ერთადერთი თავისუფალი ნომერი იყო დატოვებული, ისიც ერთკაციანი. არასოდეს დამავიწყდება გარემო, სასადილო ოთახი ძველებურად ხეში ჩასმული, კედლები გრავიურებით და რეპროდუქციებით სრულად დაფარული, კლასიკური მუსიკის ჰანგები, თითქოს ვერმეერის გოგონა უკრავდა ვერჯინელზე. აქვე ბუხარიც ენთო, ძაღლი ბურთს ეთამაშებოდა. ჩემი ოთახის ფანჯარა კი პირდაპირ რეიკსმუზეუმს უყურებდა, რომლის ცენტრალურ კედელზე გაენათებინათ ვერმეერის „მერძევე ქალის“ უზარმაზარი გამოსახულება. როდესაც ანგარიშს ნაღდი ფულით ვასწორებდი, რადგან ბარათით ზედმეტი 5 %–ით მეტის გადახდა უწევდა, დამაკლდა ხუთი ევრო. ჩავიყავი ჯიბეში ხელი და იქიდან მუჭით ამოვიღე ჩარჩენილი ხურდები. ერთად ვეძებდით ევროცენტებს სხვადასხვა ზომის თუ წონის ევროპულ მონეტებში, რომელიც ყველა ერთი მეორეს ჩამოჰგავდა. საბოლოოდ 2,60 ევრო შევაგროვეთ, დანარჩენი დიდსულოვნად მაჩუქა. სამაგიეროდ ლამაზი შვედური 5 კრონიანი გადავეცი, მითხრა, რომ ამას ვერაფერში გამოიყენებდა, მხოლოდ აფრიკელი ბავშვების დასახმარებელ ყულაბაში თუ ჩააგდებდა. „დორლინგ ქინდერსლის“ გზამკვლევი გამომართვა და უიმედოდ შეუდგა საკუთარი სასტუმროს ძიებას ჩამონათვალში. ჩვენს შორის საუბარი უკვე შემდგარი იყო, როდესაც ჩაი შემომთავაზა. ღმერთო ჩემო, ახლაც თვალწინ მიდგას ეს სცენა, ჩაის დასხმისას იგი თავად წააგავდა ვერმეერის „მერძევე ქალს“.  გამოირკვა, რომ მე პირველი ქართველი არ ვიყავი ამ სასტუმროში. მას ჰყოლია ქართველი მოახლე, რომლის შემცვლელს ახლაც ეძებდა, მოახლე აქ გათხოვილა და მის ქორწილს აქაურ მართლმადიდებლურ ეკლესიაში დასწრებია კიდეც. ჩემი მხრივ მოვახსენე, რომ ამსტერდამი ჩემი მოგზაურობის რიგითი გაჩერება იყო და მთელი დღის დაუღალავი სიარულის შემდეგ მოხიბლული ვიყავი მისით. ამაზე მომიგო, რომ ასეთი ერთი დღე ძალიან მძიმე იქნებოდა თვალებისთვის. ისღა მრჩებოდა მადლობა მეთქვა გამასპინძლებისთვის და ბრიუსელში დასაბრუნებელ გზაზე მეზრუნა.

უკვე კარგად შესწავლილი გზით ღიღინით დავადექი რამდენიმე კილომეტრიან გზას ცენტრალური სადგურისკენ. გზაში მოხარული ვიყავი, რომ ამსტერდამში გადავწყვიტე დარჩენა და ბრიუგე გადავდე სულ–სულ ბოლოსთვის. ღმერთს მადლობას ვწირავდი გაცოცხლებული ტილოებისთვის, იმ მომენტში საერთოდ აღარ მახსოვდა, თუ რა ხანი ვუმზერდი გუშინ ჰიერონიმუს ბოსხის „წმ. ანტონის ცდუნებას“. ამგვარ განწყობაზე მივედი სადგურში და ბრიუსელისკენ მიმავალი მატარებლის ბილეთი ვიკითხე. ამაზე სალაროდან მომესმა, რომ თუ ეს დღეები ხუთშაბათამდე ბელგიასა და საფრანგეთში გამოცხადებული იყო მუშების საყოველთაო გაფიცვა და ყოველი  რეისი უქმდებოდა. მეორე სალაროს მივადექი, ვიფიქრე, ეტყობა რაღაც შეეშალათ, დღესაც  კი ჩემი თვალით ვიხილე განრიგი, ამსტერდამიდან ბრიუსელისკენ ლამის ყოველ საათში მიმავალ მატარებელს რომ იტყობინებოდა. იქაც იგივე გამიმეორეს. რამდენიმე წუთი შევეცადე არ მეფიქრა, შემდეგ კი ერთბაშად შემომაწვა აზრები. მუშების გაფიცვა ნიშნავდა ზღვა ხალხის გადართვას ავტობუსებზე, რომლებზეც წინა დღისით უკვე მთავრდებოდა ბილეთები, აგრეთვე ნიშნავდა საქვეყნოდ ცნობილ საცობს ბრიუსელის შესასვლელში. საბოლოო ჯამში კი ჩემს დაგვიანებას ჯერ შარლერუას აეროპორტის შატლზე, შემდეგ კი თვითმფრინავის რეისზე და დარჩენას ამსტერდამში გაურკვეველი ხნით.

მივადექი იმას, რისი მხოლოდ მხოლოდ გახსენებაც კი მზარავს – შუა ღამის გზა სადგურიდან სასტუმრომდე. არასოდეს ისეთი დაბნეული არ ვყოფილვარ, როგორც სადგურიდან გამოსვლისას. ვერცერთ ქუჩას ვეღარ ვცნობდი, რუკა შემოიფლითა წამდაუწუმ შემოწმებისას, დილიდან სიარულში მყოფი რაღაც არაადამიანურად ვგრძნობდი თავს დაღლილად, გზა ჩანდა უსასრულო. ღამით უფრო მეტი შემოვიარე, ვიდრე მთელი დღე ხეტიალისას, მერე შევნიშნე, რომ რუკაზე დატანილ ქუჩებსაც ვიყავი გაცდენილი. ადამიანის ჭაჭანება არ იყო არსად. მერე შევნიშნე, რომ თურმე ანა ფრანკის სახლსაც ჩავუარე რამდენჯერმე. ახლაც გულისრევის შეგრძნება მეუფლება მხოლოდ ღამის ამსტერდამისთვის დამახასიათებელი სუნის გახსენებისას. თვით არხები და ხიდები, რამაც ასე მომხიბლა დღისით, ჩაბნელებული ძალიან უსიამოვნო შეგრძნებას მიტოვებდა. განუწყვეტლივ ვიმეორებდი 129–ე ფსალმუნს „სიღრმეებიდან მოგიხმობ შენ უფალოს“ (De Profundis), იგი ყოველთვის მაძლევდა სულიერ სიმტკიცეს, თუმცა ახლა ისიც ვერაფრით მეხმარებოდა. ვერიდებოდი წყალში ჩახედვას, მათში არეკლილი აჩრდილები, აჩრდილები. ტელეფონზე ამოწურული ბალანსი, ვერავისთან დაკავშირებას ვერ ვახერხებდი, თავს ვგრძნობდი იოსებივით თვისტომთაგან მიტოვებულად და იობივით უბედურებისთვის განწირულად. თანდათან აუტანელი ხდებოდა კვლავ დაბრუნებული ფიქრი, რომ ეს მოგზაურობა რაღაც მხრივ იქნებოდა უკანასკნელი. შინაგანი დემონი კეთილი განზრახვებით მირჩევდა, რომ სანამ რამეს გადავწყვეტდი უკანასკნელი ფული შემეწირა წითელ ფარნებში ბაბილონურად ჩაკარგვაში. გამახსენდა გუსტავ ფონ აშენბახი, თომას მანის ნოველის „სიკვდილი ვენეციაში“ მთავარი პერსონაჟი. შეიძლება განმეორებულიყო ამბავი, ამსტერდამიც ხომ ვენეცია იყო, ოღონდ ჩრდილოეთის. საიდანღაც შემომეფეთა ამერიკელი წყვილი, რომლებიც ღია საკვები ობიექტის ძებნაში დაკარგულიყვნენ, მე პასუხად ვლუღლუღებდი „ნოუ, ნოუს”, თითქოს წუთიერად დამვიწყებოდა ენა. ისინი ისევე გაუჩინარდნენ, როგორც გამოჩნდნენ. ზოგჯერ საიდანღაც მესმოდა სიცილი, შეიძლება არც იცინოდა არავინ. გონებაში ამომიტივტივდა ბოსხის გრანდიოზული ტილო „წმ. ანტონის ცდუნება“, თითოეულ დეტალს რომ ჩავკირკიტებოდი გუშინ. თვალების დახუჭვის დროსაც წინ მედგა მისი პერსონაჟები, ყველგან ვლანდავდი მათ. არც ვიცი როდის, მაგრამ მთელი სისრულით სხეული უკვე მთლიანად დამორჩილებოდა აუტანელ შიშს. მთელი ცხოვრება დამიდგა თვალწინ, ვცდილობდი მეფიქრა მხოლოდ კარგზე. მივხვდი, როდის და სად ვიყავი ყველაზე ბედნიერი.

და ბოლოს, როგორც იქნა, ყველაზე უცნობი მხრიდან მივაღწია სასტუმროს. გავაღვიძე სასტუმროს მეპატრონე და პირველი სიტყვები, რაც მითხრა იყო – „ღმერთო ჩემო, ჩაიხედე სარკეში, მოჩვენებას ჰგავხარ!“ კარგად ვიცი, რასაც გულისხმობდა – მე თავად ვგავდი ბოსხის ტილოდან გადმოსულს. ჩემი თხოვნის შემდეგ, მათხოვა საკუთარი ლეპტოპი და მე ხმა მივაწვდინე ჩემთვის ყველაზე ახლობელ ადამიანებს, სოციალურ ქსელში საჯაროდ დავწერე ჩემს შესახებ. შეიძლება ვინმემ ეს პანიკად აღიქვა, მაგრამ მაშინ ეს იყო ერთადერთი გამოსავალი დამკავშირებოდა ვინმე, ხმა გაეცა ჩემთვის. იმ ღამით სულ სამი საათი მეძინა, აქედან ყოველ საათს მეღვიძებოდა. შემდეგ დილას ადრიანად მივადექი სასტუმროს მეპატრონეს საუზმისთვის. გამომკითხა თუ როგორ იყო ამბები ამჯერად, დამისხა მწვანე ჩაი და საუზმედ დამახვედრა მოხარშული კვერცხი, შებოლილი ბეკონი, ჰოლანდიური ყველი, ორივე სახის აქაური პური, ერთი ჭიქა ფორთოხლის წვენი. დიდებულად მორთულ სასადილო ოთახში, საიდანაც კვლავაც ჩანდა ვერმეერის „მერძევე ქალი“ შევეცადე მცირე ხნით მაინც გამეთიშა გონება და დამეჭირა წამი. არ მეფიქრა თუ იმ დღის ბოლოს სად ამოვყოფდი თავს. ხუთი წუთით ისევ ჩავისუნთქე ჩემი ამსტერდამი, შემდეგ მადლობა მოვახსენე ქალბატონს და დავემშვიდობე.

გავემართე Eurolines ავტობუსების ცენტრალური ოფისისკენ. როგორც ვვარაუდობდი, იმ დღისით ყველა ბილეთი გაყიდული იყო ბრიუსელისკენ, ისევე როგორც ბელგიის სხვა ქალაქებისკენ. მრჩებოდა ხავსს მოვჭიდებოდი, იქნებ რომელიმე ჭკუათმყოფელს უარი ეთქვა მგზავრობაზე და გაეუქმებინა ბილეთი, ამ შემთხვევაში მე ვიქნებოდი დადარაჯებული მას. აქ საათობით მომიწია გაჩერება, ყოველ 15 წუთში ვაწუხებდი თანამშრომლებს ერთადერთი კითხვით – უეცრად ხომ არ გამოჩენილიყო ბილეთი. ამან წყობიდან გამოიყვანა ერთი ქალბატონი, რომელმაც მკაცრი ტონით მომახალა, რომ ყველას სურდა ბრიუსელისკენ წასვლა, მაგრამ მატარებლების გაფიცვის გამო სავარაუდოდ არავის მოუვიდოდა თავში ბილეთის გაუქმება. მას რეალურად უნდოდა დახმარება, მაგრამ სწუხდა, რომ ვერანაირად ვერ წავიდოდი ბელგიაში. ამასობაში გავუშვი სამი ავტობუსი, ბილეთი კი კვლავ არ ჩანდა. რამდენიმე საათის შემდეგ ბევრ ჩემნაირ დღეში მყოფს მობეზრდა ლოდინი და მიატოვა სადგური. მე კვლავ განვაგრძობდი Eurolines თანამშრომლების შეწუხებას, ბოლოს ერთმანეთში მოილაპარაკეს, რომ თუ რამე გამოჩნდებოდა, დაუყოვნებლივ ეცნობებინათ ჩემთვის, ყველაზე აბეზარი უცხოელისთვის. ბოლო ავტობუსი გადიოდა სამს რომ დააკლდებოდა 15 წუთი. ოცი რომ აკლდა, არავინ იხედებოდა ჩემკენ, ყველა ქაღალდებში იყო ჩაფლული და მე უკვე ფიქრებში წასული ვაწყობდი გეგმებს, თუ როგორ წავსულიყავი შინ. ამსტერდამიდან ყველაზე შორს ავტობუსი პოლონეთის ჩრდილოეთში მდებარე ქალაქ ბიალისტოკში ჩადიოდა, აქედან ახლოს იყო ბალტიისპირეთი და „საკუთარ ტერიტორიაზე“ მოხვედრით ადვილად გავიგნებდი გზას ტარტუსკენ. პრობლემა ის იყო, რომ უახლესი ავტობუსი მხოლოდ ორი დღის შემდეგ გადიოდა და წარმოდგენა არ მქონდა ამდენ ხანს სად დავრჩენილიყავი აქ, ამსტერდამში. და მოხდა დაუჯერებელი რამ, სამი წუთით ადრე, ამომხედა ერთ–ერთმა თანამშრომელმა, მე ინსტიქტურად წამოვდექი და უკანასკნელად გავუმეორე კითხვა. ყურებს არ ვუჯერებდი, როცა სანატრელი პასუხი მოვისმინე. სამი წუთით ადრე რომელიღაც დალოცვილი მგზავრი არ გამოჩენილიყო და თავისუფალი იყო ერთი ბილეთი ბრიუსელისკენ. იმ მომენტში მზად ვიყავი სათითაოდ გადავხვეოდი Eurolines–ის ყველა თანამშრომელს, თუმცა ამის დროც აღარ იყო, ავტობუსი უკვე გადიოდა. მახსოვს, როგორ მოვავლე თვალი თანამგზავრებს, ყველა ადგილი იყო შევსებული, მხოლოდ ერთადერთი უცდიდა თავის პატრონს. ჩავესვენე ჩემს კუთვნილ ადგილას და მოულოდნელად სიამოვნებისაგან გამეცინა, გამეცინა ხმამაღლა.

გზად ჩავუარეთ ჰააგას, როტერდამს, ვერმეერის მშობლიურ დელფტს, ბოსხის მშობლიურ ჰორტეგენბოსხს. ვიხილე ტრადიციული ჰოლანდიური პეიზაჟები გაშლილი ველების და წისქვილების თანხლებით. გაცოცხლდნენ ფერწერული ტილოები, რომელთაგან უფრო იაკობ ვან რეისდალი დალექილიყო გონებაში. ბელგიაში ჩასვლისას შევიარეთ რუბენსის მშობლიურ ანტვერპენში, ნახევარი საათი გაჩერდა ავტობუსი ქალაქის ცენტრში და ადგილობრივი შოკოლადების შეძენაც მოვასწარი ამ დროს. ამის შემდეგ მძღოლმა ახსენა სავარაუდო საცობი ბრიუსელის შესასვლელთან, რომლის ხსენებაზე უმალ გამახსენდა ხულიო კორტასარის „სამხრეთის გზატკეცილზე“, სადაც აღწერილია ყოველდღიური რუტინული ცხოვრება საცობის ფონზე. ამის მიუხედავად, ღრმად ვიყავი დარწმუნებული, რომ ყოველივე ცუდი უკან მქონდა მორჩენილი და მშვიდობიანად დროულად ჩავაღწევდი ბელგიის დედაქალაქში. ასეც მოხდა, არავითარი შეფერხება არ ყოფილა შესვლისას. უკვე როცა აეროპორტის შატლი ჩამოვიდა რუ დე ფრანსეზე, სამხრეთის სადგურთან, პირველი იქიდან კომიკური შესახედაობის დაბალი და მსუქანი არაბი ჩამოხტა. კვლავ ვეღარ შევიკავე სიცილი, როდესაც კარებთან ატუზულს მკითხა: ბრიუსელში ვარ?

არც ვიცი, რამდენჯერ შევამოწმე თვითმფრინავის ბილეთი შარლერუას აეროპორტში, ალბათ ყოველ 7–10 წუთში ერთხელ ვისინჯავდი გულისჯიბეს. ვერ ვიჯერებდი, რომ ყოველივე კარგად სრულდებოდა. შემდეგ დილას უკვე ყველაფერი რიგზე იქნებოდა რიგაში. სწორედ აქ, რიგაში, მოვითქვი სული და და საბოლოოდ დავმშვიდდი. ტრადიციად მაქვს გადაქცეული რიგაში ჩასვლისას ყოველთვის ვიყიდო აქაური სასიამოვნო დასალევი ბალზამი, მცირე რაოდენობის ცხადია, ფაქტობრივად რამდენიმე ყლუპი თავის განუმეორებელ პატარა ბოთლში. ამით რიგულ არომატს გრძნობ და თავადაც ჩათბილულად ხარ ცივ ქალაქში. რიგის ქუჩებში სიარულისას მწყობრში მოვიყვანე აზრები, დავალაგე ერთმანეთში აბურდული შთაბეჭდილებები, დავწყნარდი. გამახსენდა ერთი მომენტი მოგზაურობიდან, როდესაც ამსტერდამში ქართულ ოჯაშში ერთი ღამე დარჩენისას დილით მცირე ხნით ვეთამაშებოდი ოჯახის ყველაზე მცირეწლოვან წევრს – 5 წლის მიას, რომელსაც საქართველო ჯერ არ ენახა. რამდენიმე თამაშის შემდეგ თავადაც პატარა ფერია მია ფერიის კოსტუმში გამოეწყო და მითხრა, რომ თავისი ჯადოსნური ჯოხით ყველა სურვილს შემისრულებდა, რასაც კი ვეტყოდი. პასუხზე არც კი დავფიქრებულვარ, ისე წარმოვთქვი სიტყვები – სახლში მინდა. დიახ, ასე იყო ნამდვილად. ყველაფერს მივცემდი, ისევ რიგაში ვყოფილიყავი რეისის მოლოდინში, ოღონდ 2011 წლის 30 იანვარს და წამოვსულიყავი სახლისკენ, ნამდვილი სახლისკენ.

ჩემთვის ეს მოგზაურობა იყო მთელი ცხოვრება, ჩატეული რამდენიმე დღეში. არც ვიცი, გამოვცდი თუ არა ისევ იმავეს როდესმე. იქნებ ამით იყო იგი უკანასკნელი.

დაუვიწყარი მოგზაურობა ბელგია–ჰოლანდიაში წინ და უკან, I

(ნაწილი პირველი)

ყველაფერი კარგია, რაც კარგად მთავრდება – დაახლოებით ოთხი საუკუნის წინ შექსპირმა ამ ძველინგლისური გამოთქმით დაასათაურა ერთი ნაკლებად ცნობილი პიესა. მოხარული ვარ, რომ უკანასკნელი მოგზაურობის შემდეგ მომეცა ამის დაწერის საშუალება. ვფიქრობ უკვე საბოლოოდ დავალაგე აზრები და  ბოლო რამდენიმე დღე გონებაში თავის კუთვნილ ადგილს იკავებს „დაუვიწყარი შეგრძნებების“ კატალოგში. მოგზაურობის პერიოდში თითქოს ჩემს თვალწინ ცოცხლდებოდნენ დიდხანს ნაცქერი ფერწერული ტილოები და ერთი მეორეს ენაცვლებოდა გენიალური მხატვრების შემოქმედების ექო, ამიტომ გარკვეული მონაკვეთები მეხსიერებაში ფერმწერთა უკვდავ სახელებად ჩამრჩა.

მართლა, თუ ვინმე ფიქრობს, რომ ამ პოსტის პირველ ნაწილზე უშუალოდ ბელგია–ჰოლანდიაში მოგზაურობაზე ვისაუბრებ, აქედანვე გავუცრუებ იმედს. ქრონოლოგიურად მივყვები, ბევრია დასაწერ–მოსაყოლი. ამ პოსტით ერთბაშად ბევრ კურდღელს დავიჭერ, რადგან ამ დღეებში ხშირად მოვისმინე ამგვარი ტიპის კითხვები: „სად ხარ? ცოცხალი ხარ?“. დიახ ცოცხალი ვარ, აგერ ბატონო ვწერ სად ვიყავი და ვისაც აინტერესებს, წაიკითხოს კიდეც. ისე კი, მადლობა მეგობრებო, მოკითხვისთვის.

ჯერ კიდევ აგვისტოში შეძენილი თვითმფრინავის ბილეთი, ერთი თვით ადრე შესწავლილი ბელგია და ჰოლანდია, რამდენიმე კვირით ადრე ლამის წუთებში გათვლილი ვოიაჟი, რამდენიმე დღე სამზადისში გატარებული და აკვიატებული აზრი, თითქოს ეს მოგზაურობა რაღაც მხრივ იქნებოდა უკანასკნელი. საბოლოო გეგმით მიწევდა მხოლოდ ერთი ღამე და ნახევარი დღე ამსტერდამში, დანარჩენი კი ბრიუსელსა და ბრიუგეში. ამსტერდამი არ მიზიდავდა, თითქოს მხოლოდ იქაური ჰაერის ჩაყლაპვას და რემბრანდტის „ღამის გუშაგის“ ნახვას თუ ვაპირებდი. ყველაზე მეტად კი მსურდა ბრიუგეში ფეხის დადგმა. გაცილებით თავხედური იყო თავდაპირველი გეგმა, რომელიც  ერთ დღეში 4 (!) ქალაქის ნახვას და ვოიაჟში გენტის და ანტვერპენის ჩაბმას ითვალისწინებდა. საბოლოოდ ფურცელზე გათვლილი ყველანაირი გეგმა ჩავარდა – ამსტერდამში ორი დღე და ღამე დავრჩი, ბრიუსელში დროის ინტერვალებით ერთი დღე გამომივიდა, ბრიუგეში საერთოდ ვერ წავედი. რატომღაც მგონია, რომ ბრიუგეში თუ ჩავალ, იქ დავრჩები. იტალიელებს აქვთ ასეთი გამოთქმა: Videre Napoli et Mori, ნახო ნეაპოლი და მოკვდე. ჩემს ნეაპოლად ბრიუგე წარმომიდგენია.  ამიტომ დიდი ხნის შემდეგ, როცა გადაადგილება გამარტივდება, საქართველო შენგენის ზონაში შეაღწევს, მეც მრავალ 2012–ს გადავიტან, ჩავალ ბრიუგეში. თუნდაც ეს იყოს პოსტ–აპოკალიპტური ქალაქი, სადაც ქვა ქვაზე არ იქნება დარჩენილი.

ბელგია–ჰოლანდიაში გამგზავრებამდე იყო რიგა, ჩემი რიგა, რადგან ბალტიისპირეთში მხოლოდ აქედანაა ძირითადი იაფი ფრენები ევროპისკენ. რიგა არის ქალაქი, სადაც არასოდეს ვიგრძნობ თავს ტურისტად, ბოლოს ყოფნისას (ანუ გუშინ) კი საგანგებოდ ქალაქის რუკაც მოვისროლე სანაგვეში. ყოველთვის მგონია, რომ საკმარისად კარგად ვიცნობ მას, თუმცა ყოველ ჯერზე აღმოვაჩენ ჩემთვის უცნობ ადგილებს, რომლის აღნუსხვა ტურისტულ გზამკვლევებზე არავის აზრადაც არ მოუვა. სამაგიეროდ ასეთ ადგილებში ან ულამაზეს ხედს გადავაწყდები, ან არტ–ნუვოს საუცხოო დეკორაციას შევნიშნავ რომელიმე შენობაზე, ან ძველებურად გამომწვარი აგურით ნაგები სახლის ეზოში აღმოვჩნდები უეცრად. რიგაში მიწევს ინგლისურიდან რუსულზე მომართვა, რადგან ინგლისურს ახალგაზრდა თაობის გარდა მაინცდამაინც არ სწყალობენ აქ.

თუ საკმარისზე დიდხანს მოგიწევთ გაჩერება სადგურში, თქვენ აუცილებლად მოგიახლოვდებათ ადგილობრივი ლოთი, რომელიც ან გაჟღენთილია ან აპირებს რომ გაიჟღინთოს ალკოჰოლით. თუმცა ნუ შეშინდებით, მას ცუდი განზრახვები არ ამოძრავებს. შეიძლება მან თქვენ მოგიყვეთ მისი ცხოვრების ყველაზე ინტიმურ დეტალებზე, თუ როგორ იცხოვრა, რა დაემართა, როგორ უნდა იყოს ახლა სადმე სხვაგან. დარწმუნებული ბრძანდებოდეთ, მას მშვენივრად მოეხსენება, რომ სხვა დროს სიცოცხლეში ვეღარ იხილავთ, მას უბრალოდ არ სურდა მარტოს სწვეოდა სიმთვრალე და კამპანიონი თქვენში აღმოაჩინა. ეს არის ფენომენი, რომელიც რაც არ უნდა პირზე ეკეროთ ლატვიელებს ევროკავშირი, კიდევ დიდხანს იარსებებს მათ ქვეყანაში. ერთ–ერთი მათგანი ამ მრავალრიცხოვანი არმიიდან მეც მომიახლოვდა რიგის სადგურში, როცა საკმარისად დაღლილი ვიყავი ქალაქის ქუჩებში ბოდიალით და ის–ის იყო გარეთ თავსხმა წვიმას იწყებდა. პირველივე შეხედვით მე არცთუ სასიამოვნო განწყობა დამეუფლა მისი მოქუფრული სახის დანახვისას და ინგლისურად გავეცი პასუხი, თითქოს რუსულის ბაიბურში არ ვიყავი. რამდენიმე ცდის შემდეგ მან ჩემზე ჩაიქნია ხელზე და ძიება განაგრძო.

ამ ჰამქრის კიდევ ერთი კოლორიტული ფიგურა უკვე რიგა–ტარტუს ავტობუსის ლოდინისას მეწვია, ეს იყო მხიარული ხარკოველი ხახოლი, როგორც თავის თავს უწოდებდა, რომელიც ყოველი მეორე წინადადებას ამთავრებდა შემდეგი სიტყვებით: „რას იზამ, ასეთია ცხოვრება.“ ამ დროს მე უკვე გამოვლილი მქონდა ბელგია–ჰოლანდია იქაური თავგადასავლებითურთ, ჩემდა გასაკვირად უარი ვერ ვუთხარი საუბარზე და მასთან მოვინდომე რუსული ენის პრაქტიკის გავლა. ერთი ავტობუსით მივდიოდით, ესტონეთი–ლატვიის ზედ საზღვარზე მდებარე პატარა ქალაქ ვალგაში ჩადიოდა, ამიტომ დრო გვქონდა, საკმარისზე მეტიც კი. ასაკში განსხვავებას თითქმის 30 წელს ხელი არ შეუშლია, რომ გველაპარაკა დიდხანს. ვისაუბრეთ ყველაფერზე, მოვედეთ მთისას და ბარისას, პოლიტიკიდან დაწყებული ქალებით დასრულებული (ამ უკანასკნელზე თვითონ წამოიწყო, მე არაფერ შუაში ვარ). 1972 წელს ახალგაზრდობისას სოხუმშიც ყოფილა, აქ უჩხუბია აფხაზ ჯეელებთან ქალის გამო და ამის გამო დრანდის ციხეში წელიწად–ნახევარი უყურყურტნია, იქ მეგრელებს სათითაოდ ყველას ხელი ჩამორთმევიათ აფხაზების დამშვენიერების გამო. ცხოვრებას ერთი ხანი ციმბირში, იაკუტიაშიც მოუსროლია, 40–მდე (ალბათ თვითონვე არ სჯეროდა ასეთი ციფრის) სახლიც ჰქონია ერთ დროს, ინტერპოლიც ეძებდა, 90–იანებში ბანდიტურ პეტერბურგში თავის საკუთრებას იცავდა და რა უნდა ექნა: „რას იზამ, ასეთია ცხოვრება.“ ახლა კი ყოველ კვირა უწევდა კაუნასიდან ვალგაში წასვლა–წამოსვლა და თანამოსაუბრის და თანამეინახის მუდმივი ძიება. გული კი დაწყდა იმის გაგონებაზე, რომ მე მაინცდამაინც სმას არ ვეტრფოდი, მით უმეტეს არყით, თუმცა არ შეუმჩნევია. გზაში წარმოდგენა არ მაქვს საიდან ქართული სულგუნი ამოიღო და გამიმასპინძლდა, თვითონ დროდადრო წრუპვას განაგრძნობდა. იმდენად დანატრებული ვიყავი ქართულ საკვებს, რომ ვშიშობ  გვარიანად დავუცოტავე საგზალი. გარკვეული ხნის შემდეგ ბოდიში მოვახსენე, იმის გამო, რომ თვალები მეხუჭებოდა და ორი ღამე ხეირიანად არ მეძინა, ამიტომ მისი ნებართვით ძილს მივცემდი თავს. მან პირიქით მადლობები მიხადა და მომიბოდიშა დროის წართმევისთვის. ვალგას მიახლოებისას კიდევ ერთხელ გავცვალეთ ორიოდ კეთილი სიტყვა, კაცურად ძვლებზე მოჭერით ჩამომართვა ხელი და მხიარულად დამემშვიდობა.

რიგის აეროპორტი  სრულიადაც არაა ქალაქიდან მოშორებით, სულ რაღაც 10 კილომეტრში ცენტრალური სადგურიდან, #22 ავტობუსი ზედ აეროპორტის შესასვლელთან ჩამოგსვამთ.  რეისი დილით მქონდა, ამიტომ ღამის გათევა რიგის აეროპორტში მომიწია. აეროპორტი კი ის ადგილია დედამიწის ზურგზე, სადაც ყველაზე ნელა გადის დრო, როცა ფიქრობ, რომ 2 საათია იცდი, სინამდვილეში მხოლოდ 15 წუთზე ოდნავ მეტია გასული. საბოლოოდ თქვენ საფუძვლიანად გეცოდინებათ აეროპორტის შენობის მაკეტი, რომელ საათებზეა ესა თუ ის რეისი, სად მდებარეობს ავიაკომპანიების ოფისები,  რა ღირს აქ ჭიქა ყავა ორცხობილითურთ და კიდევ მრავალი გამოუსადეგარი რამ. დიდხანს დაძინებაც შეუძლებელია. მე, ადამიანი, რომელსაც ზოგადად ნაპალმის გამოყენება ვერ აღვიძებს, ვრეაგირებდი თითოეულ Attention, attention-ზე. სამოგზაურო რუკზაკში ბედად ჩაგდებული მქონდა ფლანდრიული და ჰოლანდიური სამხატვრო სკოლების შესახებ არსებული ბრწყინვალე გამოცემა, რომელმაც გადამატარა ის ღამე. ამის შემდეგ უკვე სულიერადაც მომზადებული ვხვდებოდი ფრენას ბელგიისკენ.