I have a dream
January 17, 2012 Leave a comment
1963 წლის 28 აგვისტოს შუადღეს მის უკან მარმარილოს ტახტზე ლინკოლნის გრანდიოზული ქანდაკება განისვენებდა, მის წინ კი პაპანაქება სიცხეში მდგომი 200,000 დემონსტრანტი მოთმინებით ელოდა ბოლო გამომსვლელს. ბევრ მათგანს უკანასკნელი პენი გაეღო ამ დღეს სახელმწიფოს დედაქალაქში მოსახვედრად. მრავალი ფერადკანიანი ამერიკელისთვის, განსაკუთრებით სამხრეთელისთვის, “ვაშინტონზე მარშში” მონაწილეობა უკვე იყო სიმამაცის დემონსტრაცია, რადგან 63-ის მღელვარების ზაფხულში სამოქალაქო უფლებებისთვის ბრძოლას ხელკეტები უპირისპირდებოდა. თავად გამომსვლელისთვის ეს არ ჰგავდა ყოველკვირეულ ქადაგებას ალაბამელი მრევლის წინაშე, მას არასოდეს ჰყოლია ამდენი მსმენელი. მარტინ ლუთერ კინგი ხვდებოდა, რომ ლინკოლნის მემორიალის კიბეებიდან მას მსოფლიო მოუსმენდა.
“ვაშინგტონზე მარშს” მან საპყრობილეში 14-ჯერ მოხვედრის, სახლ-კარის სამჯერ აფეთქების, მკერდში დაჭრის და ფიზიკური ანგარიშსწორებით დამუქრების უთვალავი წერილის მიღების შემდეგ მიაღწია. ვაშინგტონამდე კინგმა გამოიარა ორი პატარა ალაბამური ქალაქი, ხალხის ნების ტრიუმფის ორი სინონიმი – მონტგომერი და ბირმინგემი. ამერიკელთა უმრავლესობამ პირველი მათგანის, მონტგომერის, არსებობის შესახებ 1955 წლის დეკემბერში შეიტყო, როდესაც მისმა მკვიდრმა 42 წლის როზა პარქსმა ავტობუსში თეთრკანიანი მგზავრისთვის ადგილის დათმობაზე უარი განაცხადა. მისი დაპატიმრება უხმაუროდ ჩაივლიდა, რომ არა ფერადკანიანი მოსახლეობის მიერ მონტგომერის ავტობუსების ბოიკოტი, რომელსაც ადგილობრივთა სულიერი მოძღვარი – მარტინ ლუთერ კინგი ჩაუდგა სათავეში. ამ ახალგაზრდა პასტორის სიტყვებით, როდესაც შენი არ ესმით, რჩება ერთადერთი ენა – დაუმორჩილებლობა. კუ-კლუკს-კლანის გააქტიურების და უამრავი აქტივისტის პასუხისგებაში მიცემის მიუხედავად, ბოიკოტი ერთ წელზე მეტხანს გაგრძელდა და საბოლოოდ აშშ-ს უზენაესი სასამართლოს მიერ ტრანსპორტში რასობრივი სეგრეგაციის უკანონოდ გამოცხადებით დასრულდა.
დანიშნულების მეორე ადგილი – ბირმინგემი 50-იანი წლებიდან ფერადკანიანთა სახლების გახშირებული აფეთქებების დამსახურებით “ბომბინგემად” იყო ცნობილი. აქ ადგილობრივი პოლიცია ძალადობის შეჩერებას არ ცდილობდა, ხოლო მისი ფანატიკოსი უფროსი ბულ კონორი თეთრი რასიზმის აღიარებულ სიმბოლოდ იყო ქცეული. ამგვარ გარემოს კინგმა მორალური იმპერატივი – არაძალადობრივი წინააღმდეგობა დაუპირისპირა. მჯდომარე აქციის და “ბავშვთა ჯვაროსნული ლაშქრობის” შეჩერება კონორმა სახანძროს წყლის ჭავლითა და მიქსეული ძაღლებით გადაწყვიტა. მომდევნო დღეს შემაძრწუნებელმა ფოტოებმა მთელი მსოფლიო მოიარა, ბირმინგემი საყოველთაო ყურადღების ცენტრში მოექცა. ისტორიაში პირველად აშშ-ს პრეზიდენტმა სეგრეგაცია საჯაროდ დაგმო და სამოქალაქო უფლებების ახალი კანონის პირობა დადო, საბჭოთა კავშირმა კი ბირმინგემის მოვლენები იმპერიალიზმის ანტი-პროპაგანდად გამოიყენა. საბოლოოდ, პოლიციის უფროსმა სამსახური დაკარგა, ხოლო ქალაქში ამინდი სამუდამოდ შეიცვალა. როგორც პრეზიდენტი კენედი მცირე ხანში მარტინ ლუთერ კინგს განუცხადებს, სამოქალაქო უფლებების მოძრაობა აბრაამ ლინკოლნზე არანაკლებ ბულ კონორისგან იყო დავალებული.
“მარში ვაშინგტონზე” ყველასთვის არ იყო ღირსშესანიშნავი მოვლენა. აფროამერიკელთა უფლებების ცნობილმა დამცველმა მალკოლმ იქსმა მოვლენას “ფარსი ვაშინგტონზე” უწოდა და მისი თაოსნები შავი რისხვის დემონსტრაციის სანაცვლოდ “ცირკის” მოწყობაში ამხილა. იგი ფიქრობდა, რომ ერთადერთი გზა, რომლითაც ფერადკანიანები თავიანთ უფლებებს მოიპოვებდნენ იყო ბრძოლა მათთვის. მარტინ ლუთერ კინგის პირიქით მიიჩნევდა, რომ მარში არ იყო განკუთვნილი მხოლოდ აფროამერიკელებისთვის, მისი აზრით “უსამართლობა სადმე არის საფრთხე სამართლიანობისთვის ყველგან”. რწმენით მუსლიმმა მალკოლმ იქსმა მექაში ჩასვლით მორალური ვალდებულება შეასრულა, თუმცა კინგს მანამდე ჰქონდა შესრულებული საკუთარი ჰაჯი ინდოეთში – არაძალადობის მთავარი იდეოლოგის, მაჰათმა განდის სამშობლოში.
მარშის ბოლო გამომსვლელს სხვებთან შედარებით ერთი უპირატესობა გააჩნდა – იგი საკუთარ მრევლთან ყოველკვირეულად გადიოდა რეპეტიციას. 17-წუთიანი სიტყვა, რომელიც ამერიკული მჭევრმეტყველების უპირველეს ნიმუშად უმალვე შეირაცხა, უხვად არის გაჯერებული ალუზიური მინიშნებებით ერთდროულად ამერიკის კონსტიტუციიდან, ფსალმუნებიდან, ლინკოლნის გეტისბერგის მიმართვიდან და შექსპირიდანაც კი. პირადი სასულიერო გამოცდილებიდან მარტინ ლუთერ კინგი ჩინებულად ფლობდა ერთ რიტორიკულ იარაღს – რეფრენს. “დადგა დრო”, “ამ რწმენით”, “დაე მშვიდობა გახმიანდეს”, თუმცა სიტყვას დაერქვა იმ რეფრენის სახელი, რომელიც წინასწარ მომზადებული ტექსტით არც იყო გათვალისწინებული. კინგის ემოციური გამოსვლა დასასრულს უახლოვდებოდა, როდესაც გოსპელის ცნობილმა მომღერალმა მაჰალია ჯექსონმა ხალხის ბრბოდან შესძახა “მოუთხრე მათ ოცნების შესახებ, მარტინ!”. “მე მაქვს ოცნება” მარტინ ლუთერ კინგმა სამჯერ გაიმეორა და თითოელ ჯერზე უფრო მეტი მსმენელი დააფიქრა ისეთ აღთქმულ მიწაზე, სადაც მის შვილებს განსჯიდნენ არა ფერის, არამედ ხასიათის მიხედვით. თავისი სიტყვებისთვის მარტინ ლუთერ კინგმა 1964 წელს ნობელის პრემია და 1968 წელს მკვლელის ტყვია დაიმსახურა. მისი აღსრულების ორმოცი წლის შემდეგაც აღთქმული მიწა ჯერ არ ჩანს, ხოლო დაუმორჩილებლობა და დემონსტრაცია მრავალისთვის რჩება მსოფლიოსთვის მისაწვდენ ერთადერთ ხმად, ზოგჯერ სიცოცხლის ფასადაც კი.
ვინაობა. ყველაზე გრძელმა საარჩევნო მარათონმა პირველადი მონაცემებით გამარჯვებული ვერ გამოავლინა და ფოტოფინიშის დახმარება გახდა აუცილებელი. საბოლოო მაჩვენებლებით, ჯორჯ ბუშ–უმცროსს მხარი დაუჭირა უფრო ნაკლებმა ამომრჩეველმა, ვიდრე მის მოწინააღმდეგე ალბერტ გორს, თუმცა აშშ–ს პოლიტიკური კულტურის თავისებურების გამო საარჩევნო კოლეგიაში მას გადამწყვეტი ხუთი ხმით მეტი ერგო. მაინც ვინ იყო ჯორჯ ბუშ–უმცროსი და როგორ მოახერხა მან ალბათ ყველაზე უნაკლო მეტოქის, ელ გორის დამარცხება? პოლიტიკური ტრადიციებით მდიდარ ოჯახში ჯორჯ უოკერი არავის მიაჩნდა სამომავლო პერსპექტივაში გათვლების ღირსად, მასზე წინ და მამის მემკვიდრედ ულაპარაკოდ უმცროს ძმა ჯებს მიიჩნევდნენ. ჯორჯ უოკერის ხულიგნური გამოხტომები და ალკოჰოლისადმი მისწრაფება ოჯახისთვის გამუდმებულ თავის ტკივილად იყო ქცეული. მართლაც რა იმედი უნდა ჰქონოდა მამას, როდესაც ერთ–ერთ სოლიდურ წვეულებაზე მოულოდნელად გამოცხადებული არაფხიზელ მდგომარეობაში მყოფი შვილი მხცოვანი სენატორის ცოლს საჯაროდ მიმართავდა: ‘როგორია სექსი 50 წლის ზევით?’. მიუხედავად ამისა, მან იპოვნა თავისი დამასკოს გზა, რაშიც მეუღლის – ბარბარას – დამსახურება აუწონავია. როდესაც მან განუცხადა ჯორჯს – ‘ან ვისკი, ან მე’, ბუში მიხვდა, რომ ასე გაგრძელება აღარ შეიძლებოდა. ორმოცი წლის ასაკში მან საბოლოოდ დაანება თავი ალკოჰოლზე დამოკიდებულებას და უაღრესად ღრმადმორწმუნე გახდა. განუვითარდა თვითრწმენა, რომ მას ღვთისგან განსაკუთრებული პოლიტიკური მისია მქონდა მონიჭებული. ჯორჯ ბუშ–უმცროსმა საკუთარი გამოუცდელობა სათნოებად, წარსულის ცოდვები ფარად და გულწრფელობის სიმბოლოდ აქცია. ლევინსკის სკანდალის ფონზე ამერიკელთა თვალში იგი შერყეული ოჯახური ფასეულობების უპირველეს მედროშედ გადაიქცა. შედეგად ბუშ–უმცროსს თავბრუდამხვევი წარმატება ეწვია, მხოლოდ მან მოახერხა გამხდარიყო ტეხასის გუბერნატორი ორჯერ ზედიზედ, 2001 წლის 20 იანვარს პრეზიდენტის საინაუგურაციო სიტყვაში კი აღთქმა დადო, რომ ცდას არ დააკლებდა დაემსახურებინა ამერიკელთა პატივისცემა. ელ გორს ისღა დარჩენოდა საკუთარი ამომრჩეველისთვის ახალი პრეზიდენტის ერთგულებისკენ მოეწოდებინა და განეცხადებინა: „ეს ამერიკაა და ჩვენ ვაყენებთ ქვეყანას პარტიაზე წინ.“ ამერიკამ ჯერ არ იცოდა ვისზე შეაჩერა საბედისწერო არჩევანი.
2001 წლის სექტემბერში კიბოს დიაგნოზდასმული ჯულიანი 8–წლიანი ზეობის შემდეგ მერობის უკანასკნელ დღეებს ითვლიდა, როდესაც ერთმა დღემ სამუდამოდ შეცვალა მისი და მსოფლიოს ცხოვრება. იგი იყო პირველი პოლიტიკოსი, ვინც აპოკალიფტური სცენის ადგილზე გაჩნდა, მაშველებთან ერთად შევიდა ალმოდებულ შენობაში და რაც შეიძლება მეტი ადამიანის ევაკუირებას შეეცადა. ასეთი გაუგონარი სიმამაცე მას ლამის სიცოცხლის ფასად დაუჯდა და კინაღამ დაღუპულთა ხვედრი გაიზიარა. იმ დღეებში რუდი ჯულიანი გახდა ერის ხმა, პირადი მაგალითით შთააგონებდა თანამოქალაქეებს და არწმუნებდა მათ, რომ „ნიუ–იორკმა უნდა დაანახოს დანარჩენ ქვეყანას და მსოფლიოს, რომ ტერორიზმს არ შეუძლია მათი შეჩერება.“ იტალიელი ემიგრანტის შვილი რუდოლფ ჯულიანი მაფიასთან და კრიმინალურ დაჯგუფებებთან დაუღალავი ბრძოლის შედეგად მანამდეც იყო ქცეული ქალაქის ისტორიაში ერთ–ერთ საუკეთესო მერად, 9/11–მა იგი ოპრა უინფრის სიტყვებით ‘ამერიკის მერად’ გახადა. ერთ–ერთი რეპორტიორის თქმით, ‘კიბომ იგი მოკვდავობას შეახვედრა, 11 სექტემბერმა კი – უკვდავობას.’
ამასობაში, ჯორჯ ბუშ–უმცროსმა შეძლო ის, რაც მისი სახელოვანი მამისთვისაც აუხდენელ ოცნებად დარჩა – მოიგო მეორე საპრეზიდენტო არჩევნები. ამით მან მიიღო ამომრჩევლის მანდატი ტერორიზმთან უკომპრომისო ბრძოლის გაგრძელებაზე, დემოკრატი ოპონენტი ჯონ კერი კი უუნარო ლიბერალად გამოიყვანა, რომელსაც უბრალოდ არ ესმოდა ომის მნიშვნელობა და უმალვე კაპიტულაციაზე მოაწერდა ხელს. ნდობის გამოცხადების შემდეგ ბუშმა განაგრძო თავისი ‘კოვბოური დიპლომატიის’ მსოფლიო პოლიტიკაში დანერგვა, ამერიკას კი წინ მოელოდა დამაქცევარი ურაგანი კატრინა, მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ყველაზე ხანგრძლივი ეკონომიკური რეცესია და ლამის საყოველთაო სინანული საკუთარი არჩევანის გამო. ორი საპრეზიდენტო ვადის მიწურულს კატასტროფულად დაბალი მაჩვენებელი – ამომრჩევლის მესამედზე ნაკლები – დარჩება ბუშის მხარდამჭერი, კომიკური ფრაზები (ბუშიზმები) ლექსიკონებს გაავსებს, პოლიტიკურ მემკვიდრეებს სათაკილო გაუხდებათ მისი მხარდაჭერა, მმართველობის პერიოდშივე მრავალისთვის გადაიქცევა ქვეყნის ერთ–ერთ ყველაზე სამარცხვინო პირველად პირად.
ერთი შეხედვით, უკვე სოლიდურ ასაკში მყოფ როკის ლეგენდასა და ნერდ მილიარდერთა წყვილს საკუთარი დიდებით ტკბობის მეტი არაფერი დარჩენიათ, თუმცა ისინი დაუზარებლად ცდილობენ შეეჭიდონ უტოპიურ წამოწყებას – ერთი პუნქტით მაინც უკეთესობისკენ შეცვალონ სამყარო. ბონომ ლამის მორალური შანტაჟი მოუწყო მსოფლიოს უმდიდრეს სახელმწიფოთა ლიდერებს და უღარიბესი ქვეყნების მიმართ 40 მილიარდი დოლარი ვალი აპატიებინა. საპასუხოდ გეითსებმა ჯერ არნახული საქველმოქმედო ფონდი დააარსეს 29 მილიარდიანი შემოწირულებით და ყველაზე კრიტიკული სექტორებისთვის დაუნანებლად გაიღეს საკუთარი მილიონები. ბილ გეითსი მიამიტურად ეკითხება მსოფლიოს უდიდეს ტვინებს, შესაძლებელია თუ არა ისეთი მომარჩენელი ვაქცინის გამოგონება, რომელსაც ნემსი არ სჭირდება, ფული, რა თქმა უნდა, მეორეხარისხოვანია. ბონომ საკუთარი საქმიანობა დაახასიათა სიტყვით DATA (ინგლისურად ინიციალები სიტყვებისა: ვალი, შიდსი, ვაჭრობა, აფრიკა). ‘იგი სამყაროს ორჯერ ცვლის’, – განაცხადა ბონომ მილიარდერზე, ‘და მეორე აქტის გამო ისტორია უფრო დაიმახსოვრებს ბილ გეითსის სახელს.’
Recent Comments